Balkan na udaru opasnog fenomena, ovako nešto je bilo nezamislivo u 20. stoljeću
Najtopliji august u Srbiji i rekordno ljeto u Mostaru i Bihaću obilježili su dugotrajni toplotni valovi, manjak kiše i suša
Ljeto 2026. godine donijelo je izražene klimatske ekstreme u Bosni i Hercegovini i Srbiji. Dok je august u Srbiji bio najtopliji i drugi najsušniji od početka mjerenja, Mostar i Bihać zabilježili su najtoplije ljeto ikada. U Srbiji su tokom gotovo cijelog augusta dnevne najviše temperature na skoro svim mjernim stanicama bile iznad prosjeka za period od 1961. do 1990. godine. Dr Vladimir Đurđević, dr Milica Tošić i Lazar Filipović navode da je ovako ekstreman august u klimatskim prilikama sredine 20. stoljeća bio gotovo nezamisliv, dok se danas može očekivati približno jednom u sedam godina. Tim s Fizičkog fakulteta u Beogradu uradio je studiju atribucije kako bi utvrdio koliki su doprinos klimatske promjene imale ovom rekordu. Takve studije pokazuju koliko klimatske promjene utiču na vjerovatnoću ili intenzitet događaja poput toplotnog vala, odnosno ekstremno toplog mjeseca. Rezultati pokazuju da bi august poput onog iz 2026. godine, u klimatskim uslovima iz 1950. godine, bio događaj koji bi se u prosjeku mogao očekivati jednom u oko 279 godina. U današnjoj klimi, prema riječima Đurđevića, takav august može se očekivati približno jednom u sedam godina. Studija pokazuje da su klimatske promjene povećale vjerovatnoću ovako toplog augusta oko 39 puta. Prethodni rekord za najtopliji august u Srbiji zabilježen je 2024. godine, a rekord prije toga datirao je iz 1952. godine. Rekord star 72 godine tako je oboren dva puta u samo tri ljeta. August u Srbiji obilježili su dugotrajna suša, vrlo visoke temperature i izrazito nepovoljne hidrološke prilike. Đurđević je naveo da je, uz prilagođavanje novim uslovima, za ograničavanje daljnjeg zagrijavanja važno smanjiti emisije gasova s efektom staklene bašte. Istraživanje je provedeno metodologijom koju koristi međunarodna inicijativa World Weather Attribution, prenosi Blic. Klimatska analiza Federalnog hidrometeorološkog zavoda pokazuje da je ljeto 2026. bilo među najtoplijim od početka mjerenja u Bosni i Hercegovini. Mostar i Bihać imali su najtoplije ljeto ikada zabilježeno. U Gradačcu, Livnu, Tuzli, Bugojnu i na Ivan-sedlu bilo je drugo najtoplije ljeto, dok su Sarajevo i Sanski Most imali treće najtoplije ljeto od početka mjerenja. Srednja sezonska temperatura zraka, u periodu od 1. juna do 31. augusta, kretala se od 18,5 stepeni Celzijusa na Ivan-sedlu do 28,7 stepeni u Mostaru. U poređenju s referentnim periodom od 1991. do 2020. godine, temperature su bile više od prosjeka za 1,7 stepeni na Ivan-sedlu do 3,4 stepena u Gradačcu. Najveća odstupanja zabilježena su u augustu, kada su srednje temperature na pojedinim područjima bile i do pet stepeni iznad prosjeka. Prema raspodjeli percentila, ljeto je bilo ekstremno toplo u Mostaru i Bihaću, a vrlo toplo u Sarajevu, Sanskom Mostu, Tuzli, Zenici, Livnu i Gradačcu. Sezonsko odstupanje temperature u Mostaru iznosilo je 3,3 stepena, a u Bihaću 3,1 stepen. Broj toplih i vrućih dana također pokazuje razmjere ljetnih temperatura. U Mostaru je zabilježeno 87 dana s najvišom temperaturom od najmanje 30 stepeni, dok dugoročni prosjek za period od 1961. do 1990. godine iznosi 50 takvih dana. U Sarajevu je zabilježeno 47 vrućih dana, gotovo četiri puta više od prosjeka od 12 dana. Mostar je imao ukupno 92 topla i 87 vrućih dana, Sarajevo 79 toplih i 47 vrućih, a Tuzla 84 topla i 60 vrućih dana. Ljeto 2026. bilo je i izrazito sušno. Količina padavina bila je prostorno i vremenski neujednačena, ali je na većini meteoroloških stanica bila ispod prosjeka. Lokalni pljuskovi praćeni grmljavinom i gradom zabilježeni su, posebno tokom juna, u Tuzli, Bosanskom Petrovcu, Tomislavgradu i Zenici. U augustu je gotovo cijelu Federaciju BiH pogodio izražen nedostatak padavina, što je dovelo do suše različitog intenziteta, od slabe do ekstremne. Visok atmosferski pritisak nad zapadnom Evropom doprinosio je zadržavanju toplog zraka. Dugotrajna vrućina, manjak padavina i sve sušnije tlo stvorili su uslove za širenje suše i izbijanje požara. Prema podacima FHMZ-a, ljeto 2026. bilo je najsušnije u Bihaću od početka službenih mjerenja. U Mostaru je bilo drugo najsušnije, odmah nakon 2022. godine, dok je u Sanskom Mostu zauzelo peto, a u Sarajevu sedmo mjesto. U Mostaru je tokom juna palo 38,8 milimetara kiše, u julu 25,2 milimetra, a u augustu samo 8,7 milimetara. Sezonske količine padavina bile su između 32 posto prosječnih vrijednosti u Gradačcu i 77 posto u Livnu. Podaci FHMZ-a potvrđuju da je ljeto 2026. donijelo izražene klimatske ekstreme, posebno kada je riječ o visokim temperaturama i manjku padavina, što je povećalo rizik od suše, niskih vodostaja i požara.
IZVOR: oslobodjenje.ba