Zemljina kora ispod Italije se "otkopčava": Naučnici otkrili šta se događa
Apeninski planinski lanac, okosnica italijanskog poluostrva, predstavlja geološku zagonetku. Kora se na tom području istovremeno rasteže duž lanca i sabija na njegovim rubovima. Dok se neki dijelovi uzdižu, drugi tonu. Naučnici sada vjeruju da su pronašli objašnjenje za te protivrječne procese.
Apeninski planinski lanac, okosnica italijanskog poluostrva, predstavlja geološku zagonetku. Kora se na tom području istovremeno rasteže duž lanca i sabija na njegovim rubovima. Dok se neki dijelovi uzdižu, drugi tonu. Naučnici sada vjeruju da su pronašli objašnjenje za te protivrječne procese. Prema novoj studiji, Zemljina kora ispod Italije doslovno se "otkopčava", a taj proces uzrokuje neobične geološke aktivnosti na površini, pišeScience Alert. Protivrječni pokreti u planinskom lancu Apenini su, kao i mnogi planinski lanci, nastali sudaranjem tektonskih ploča. Taj proces je milionima godina nabirao i zadebljavao Zemljinu koru i tako stvarao visoke vrhove. Međutim, tektonski sistem ispod Italije vremenom se promijenio. Kamena ploča koja tone u plašt postepeno se povlačila, a iza rastućeg planinskog lanca kora je počela da se razmiče, što je otvorilo Tirensko more. Zbog toga su se Apenini našli u neobičnoj situaciji: dok se spoljašnji rub planinskog lanca i dalje sabijao, kora u pozadini se rastezala. Ta kontradikcija dugo je zbunjivala geologe. "Paradoks o tome kako se horizontalno sažimanje i rastezanje mogu istovremeno događati u konvergentnim planinskim pojasevima ostaje temeljni i uglavnom neriješen problem u dinamici kontinenata", navodi se u jednom izvještaju iz 2006. godine. Prije otprilike dva do 10 miliona godina, ti suprotstavljeni pokreti bili su dio istog sistema. Međutim, prije otprilike dva miliona godina nešto se promijenilo. Glavna faza širenja koja je otvorila Tirensko more završila je, a sabijanje duž apeninske fronte drastično je usporilo. Ipak, neobična deformacija lanca se nastavila, što je ukazivalo na postojanje nekog drugog mehanizma. Teorija o "otkopčavanju" kore Tim geologa sa Univerziteta u Firenci, koji je vodio Stefano Tavani, vjeruje da je pronašao odgovor u procesu delaminacije. Riječ je o odvajanju gustog donjeg dijela kore i litosfere od gornje kore, nakon čega odvojeni dio tone dublje u Zemljin plašt. Prema njihovoj analizi, taj proces ispod Apenina ne događa se svuda istovremeno. Umjesto toga, odvija se duž jedne fronte, takozvanog zgloba, koja se polako pomjera ispod Italije prema jadranskom predgorju. Kako bi istražili tu pojavu, Tavani i njegove kolege objedinili su decenije seizmičkih mjerenja, GPS podataka, satelitskih radarskih posmatranja i karata Mohorovičićevog diskontinuiteta, granice između kore i plašta. U podacima se pojavio jasan obrazac. Istraživači su duž više od 500 kilometara planinskog lanca pronašli zonu u kojoj se Moho diskontinuitet ispod tirenske strane preklapa s onim ispod jadranske strane. Tu udvostručenu koru tumače kao pokretnu frontu "otkopčavanja", odnosno tačku u kojoj se donja kora odvaja, prenosi Index. Potresi i deformacija nalik harmonici Oko te tačke odvajanja grupišu se i potresi. Iza i iznad fronte mehanizmi potresa uglavnom ukazuju na rastezanje kore. Ispred nje, pak, ukazuju na kompresiju. Ovu teoriju potvrđuju i GPS mjerenja. Istraživači su izmjerili da se planinski pojas u unutrašnjosti širi brzinom od oko četiri milimetra godišnje, dok se prema spoljašnjem rubu taj pomak djelimično kompenzuje sabijanjem od otprilike dva milimetra godišnje. Taj proces opisuju kao deformaciju nalik harmonici, gdje se planinski pojas iznutra rasteže, a na svojoj fronti istovremeno skraćuje. Unutrašnji pogon koji je nedostajao Dok je povlačenje tektonske ploče moglo objasniti raniju evoluciju Apenina, taj mehanizam nije dovoljan za objašnjenje današnjih procesa. Tavani i njegove kolege tvrde da je delaminacija koja se odvija ispod planina unutrašnji pogon koji je nedostajao u dosadašnjim modelima. Ispred pokretnog zgloba, donja kora i litosferni plašt ostaju pričvršćeni za ploču koja tone i povlači koru prema dolje. Međutim, kako zglob prolazi i donji slojevi se odvajaju, to opterećenje nestaje. Preostala kora tada može da se ispravi i odskoči prema gore, jer gušći materijal ispod nje zamjenjuje lakši i plovniji plašt. Taj proces uzrokuje rastezanje iza zgloba, dok kora ispred njega, koja je još pričvršćena, doživljava kompresiju i tonjenje. Jedinstveni uvid u geološke procese Slika još nije potpuna. Model je namjerno pojednostavljen i ostaju otvorena pitanja o tačnoj strukturi ploče ispod Apenina. Biće potrebni sofisticiraniji modeli kako bi se razumjela sva složenost deformacije kore i plašta kroz vrijeme. Ipak, rezultati objavljeni u časopisu"Communications Earth & Environment"pokazuju da bi Apenini geolozima mogli ponuditi rijetku priliku. Omogućavaju "empirijsku, geodetski utemeljenu dokumentaciju bočno migrirajućeg zgloba delaminacije koji u stvarnom vremenu prati odvajanje plašta i litosfere", zaključuju istraživači.
IZVOR: nezavisne.com